پنجاهمین شماره فصلنامه گفتگو با مقالات ویژۀ ایران و افغانستان منتشر شد. حضور میلیون­ها مهاجر افغانی در ایران به علت جنگ داخلی و مصائب اقتصادی، از شکلگیری قشر اجتماعی جدیدی حکایت دارد که نه تنها تأثیر زیادی بر ساختارهای فرهنگی و اقتصادی ایران داشته­اند، بلکه خود نیز در معرض پاره­ای تحولات هویتی و فرهنگی واقع شده­اند. مقالات ویژۀ این شماره عمدتاً سه محور اصلی را در ارتباط با حضور افغان­ها در ایران پوشش می­دهند. از یکسو به تبعیض­های اجتماعی و سیاسی­ای که آنها در طول سال­های اقامت در ایران با آن مواجه بوده­اند، و ابتکاراتی را که برای مقابله با آنها در پیش گرفته­اند، می­پردازد.  از دیگر سو، با نگاهی به تحولات هویتی و فرهنگی، اثرات متقابل حضور افغان­ها در ایران و پیامدهای آن را در ازدواج با زنان ایرانی، ادبیات و نیز تحولات مربوط به باورها و عقاید مورد بررسی قرار می­دهد. حضور افغان­ها در اقتصاد ایران، تعامل و در هم تنیدگی تجاری دو کشور و نیز تجارت تریاک محور سوم مقالات این شماره را تشکیل می­دهد.  

در بخش مقالات آزاد نیز دو مقاله به چاپ رسیده­است: یکی با نگاه به ساختار سیاسی آمریکا بویژه سیاست خارجی جمهوری خواهان، تهدیدات جدی­ای را که از این رهگذر متوجه ایران است را مورد بررسی قرار می­دهد. و دیگری به نقد جنبش دانشجویی کنونی ایران از منظر مناسبات آن جنبش با فضای اجتماعی و ساختارِ قدرت سیاسی می­پردازد.

در بخش کتابخانه، کتاب چنگیز پهلوان در خصوص تاریخ و فرهنگ افغانستان و حوزۀ تمدن ایرانی و بازتاب­های منطقه­ای آن معرفی می­شود.

خلاصه مقالات:

* مقالات ویژه

• دولت ایران و مهاجرین افغان : تغییر سیاست و تحول هویت - فاطمه صادقی

این مقاله می­کوشد تا با بررسی سیاست­های دولت­های بعد از انقلاب در ایران از یک­سو و واکنش جامعۀ پناهندۀ افغانی از سوی دیگر، معضل سیاست­های اجباری در عودت دادن پناهندگان را مورد بررسی قرار دهد. مقاله درصدد است این فرضیه را به اثبات برساند که یکی از دلایل مهّم امتناع از بازگشت مهاجرین افغانی آن است که این گروه  در طول سال­های اقامت در ایران تحولات هویتی­ای که تجربه کرده­اند که تا تقویت زیرساختارهای دولت مدرن در این کشور، بازگشت را برای بسیاری از آنها ناممکن می­سازد.  از این رو در نظر گرفتن این تغییرات هویتی در سیاست­های عودت دادن مهاجرین ضروری است.

• تلاش جوانان پناهندۀ افغانی در ایران برای امتناع از حاشیه­ای بودن - هما هودفر

این مقاله با نگاه به تجربۀ مدارس خودگردان افغانی در ایران  اهمیت آموزش برای جامعۀ پناهندگان و تبعات آن را با مطالعۀ تجربی این مدارس در شهرهای بزرگ ایران مورد بررسی قرار دهد. مقاله با بررسی اختلافات نسلی در میان نسل­های قدیم و جدید پناهندگان، تجربۀ مدارس خودگردان را برای شکل­گیری هویت­های جدید در میان جوانان افغانی دارای اهمیت دانسته و نحوۀ سازماندهی جوانان افغانی در این مدارس را برای امتناع جوانان از قرار گرفتن در حاشیۀ جامعۀ ایرانی مورد بررسی قرار می­دهد.  

• مطالبۀ تابعیت مادری: نگاهی به سیاست­های رسمی ازدواج زنان ایرانی با مردان افغانی - شادی صدر

مسألۀ ازدواج زنان ایرانی با مردان افغانی و مشکلات تابعیتی که برای این دسته از زنان و کودکان آنها که حاصل از این ازدواج­ها هستند، موضوع مطالغۀ این مقاله است. نویسنده می­کوشد نحوۀ مقابلۀ این زنان با سیاست تبعیض آمیز در مورد تابعیت ایرانی آنها  و چالش­ها و رودررویی­های هر روزی این زنان برای کسب حقوق شهروندی برای خود و فرزندانشان را به نمایش گذارد.  

• آمیزش فرهنگی و در هم شکستن سنت­های روایی نزد نویسندگان مهاجر افغان - جواد فعال علوی

سنت­های روایی در ادبیات نویسندگان افغانی پیش از مهاجرت از اشکال خاصی همچون روایات خطی تبعیت می­کنند که نویسنده در این مقاله با مرور ادبیات افغانستانی پیش از مهاجرت آنها را مورد بررسی قرار می ­دهد. پس از مهاجرت به ایران سنت­های روایی در ادبیات داستانی تحت تأثیر زندگی در پناهندگی و  تعامل با فرهنگ ایرانی از رویکردهای متکثرتری و متنوع­تری در روایات داستانی برخوردار شدند که نویسنده با اشاره به پاره­ای از این ادبیات داستانی که در سال­های اخیر تولید شده­اند، آنها را مورد بررسی قرار داده است.

• حضور مهاجرین افغانی در صنعت فرش دستباف کاشان - زهرا کریمی

در این مقاله نویسنده حضور افغان­ها در صنعت قالی­بافی کاشان را مورد بررسی قرار می­دهد. با در نظرگرفتن نوسانات قیمتیِ فزش ایران در بازارهای جهانی و تعطیلی بسیاری از کارگاه­های قالی­بافی، دستمزدهای پایین و نا­امنی شغلی، صنعت فرش دستباف ایران در کاشان تا حدود زیادی رو به افول رفته است . به همین دلیل رفته­رفته جای کارگران افغانی جای کارگران ایرانی را در این صنعت گرفته­اند.

• افغانستان و بازار جهانی تریاک - هرمان کرویتزمن

نویسنده در این مقاله سعی کرده است با  در نظر گرفتن رشد کشت خشخاش در فاصلۀ اشغال افغانستان توسط شوروی تا پایان این دوره و تحولات حاصل از جنگ­های  داخلی و چیرگی طالبان، تحولات حاصل از نا­امنی و هرج و مرج سیاسی را در این زمینه مورد بررسی قرار دهد. در این نوشته بین وضعیت سیاسی و تشتت موجود در افغانستان و تبدیل کشت خشخاش به یک پدیدۀ گسترده در افغانستان ارتباطی مستقیم دیده شده است.  

* مقالات آزاد

• ساختار سیاسی آمریکا و تهدید جنگی علیه ایران - کاوه احسانی

در این مقاله نویسنده می­کوشد تا با مرور تحولات اخیر در سیاست خارجی ایران در مقابل آمریکا و نیز سیاست خارجی جمهوری خواهان آمریکا تهدیدات جدی­ای را که از این رهگذر متوجه ایران است، مورد بررسی قرار دهد.

• جنبش دانشجویی؛ از جامعه یا بر جامعه؟ نقدی بر مناسبات میان جنبش دانشجویی، فضای اجتماعی و ساختار قدرت سیاسی - علی هنری

نویسنده مقاله با این باور که جامعه دانشجویی نمونه و برشی از کل جامعه است، تلاش دارد پیامدهای رویکرد یک وجهی سیاسی بودن این جنبش - که بر مبنای دیدگاهی متضاد شکل گرفته است که نقش پیشرو، کلیدی و فرای جامعه برای جنبش دانشجویی قائل است - را مورد بررسی قرار دهد. در این رهگذر به مباحث شکاف جنبش دانشجویی و جامعه دانشجویی، استقلال جنبش دانشجویی، درک نادرست جنبش از پراکندگی قدرتُ تداخل نقش حزبی و جنبشی و نگاه به دموکراسی به عنوان ابزار و هدف می پردازد.