خبر کوتاه بود. دکتر پرویز ورجاوند سحرگاه امروز (یکشنبه) درگذشت. همراه دوستی که تلفنی این خبر را داد، گریستیم. مردی که افزون بر نیم قرن در پهنه سیاست، اجتماع و فرهنگ این کشور کوشا، پویا تا واپسین دم زندگانی به چالش و تلاش پرداخت، کالبد خاکی فرو نهاد و به افلاک پر گشاد. چه به تعبیر حکیم بزرگ توس که دکتر ورجاوند دلباخته او بود؛

همه مرگ را ایم برنا و پیر/ به رفتن خرد بادمان دستگیر

در دهه بیست که استبداد سلطنتی راهگشای چکمه های بیگانگان بر خاک میهن بود، غرور ملی نونهالان این مرز و بوم جریحه دار گردیده بود و از این روی اندیشه های میهن گرایانه در سر می پروراندند. دکتر ورجاوند که در آن زمان دانش آموز مدرسه شرف در تهران بود، نیز جذب حلقه پان ایرانیسم گردید.

همگام با آغاز نهضت ملی ایران به دلبستگان پیر محمد احمدآبادی پیوست و تا پایان عمر از این پیوند نگسست. از عضویت در شاخه های دانش آموزی و دانشجویی جبهه ملی ایران تا سخنگویی این جبهه و عضویت در هیات رهبری اش، در کارنامه سیاسی اوست. هنگامی که دانشجوی رشته معماری دانشگاه تهران بود به علت فعالیت های چشمگیرش در جبهه ملی ایران، از آن دانشکده اخراج شد. مجدداً دانشجوی رشته مهندسی نقشه کشی گردید. در مقاطع بالاتر به باستان شناسی گرایش مرمت و مردم شناسی روی آورد. دکترای خود را از سوربن فرانسه در رشته مردم شناسی اخذ کرد. هنگام تحصیل در فرانسه نیز از موثرترین فعالان کنفدراسیون دانشجویی، فراکسیون جبهه ملی بود که در این زمان رابطه نزدیکی نیز با شادروان دکتر علی شریعتی داشت. پس از تحصیل عازم ایران گردید و به فعالیت های علمی - پژوهشی در کنار فعالیت های سیاسی پرداخت. ساواک پیوسته مانع استخدام رسمی او در وزارت آموزش عالی گردید چرا که از سویی در کارنامه سیاسی اش بازداشت و زندان داشت و از سوی دیگر هرگز پیوندش با جبهه ملی ایران قطع نگردیده بود.

پس از انقلاب ، به دعوت شادروان مهندس مهدی بازرگان، سرپرستی وزارت فرهنگ و هنر را برعهده گرفت. از نخستین اقداماتش تعطیل ساختن اداره ممیزی بود.در آن سال ها برای حفظ میراث فرهنگی کوشش های زیادی کرد. با توجه به وجهه و سوابق علمی اش، چهره ای شناخته شده در مراکز فرهنگی - هنری جهانی بود و از این روی وزارت فرهنگ و هنر در زمان او تعاملی مثبت با نهادهای فرهنگی جهانی چون یونسکو داشت.

در کنار شخصیت هایی چون شادروان علی اردلان، حسین شاه حسینی و ادیب برومند به بازفعال سازی جبهه ملی ایران همت گماشت که تا پایان عمر از محوری ترین شخصیت های این جبهه بود. او در زمینه کارهای تخصصی اش نیز، خدمات متعدد و شایانی به دانش باستان شناسی و مردم شناسی در ایران عرضه داشت. از جمله فعالیت های او در رصدخانه مراغه، مسجد ارگ تبریز، گروه باستان شناسی دانشگاه تهران، مجله باستان شناسی، تحقیق پیرامون زندگانی مردم جنوب ایران، ایلات و عشایر و پژوهش در موسسه علوم اجتماعی دانشگاه تهران قابل ذکر است. ده ها جلد کتاب در حیطه های یادشده و صدها مقاله و مصاحبه در زمینه های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و علمی، گواهی بر تلاش های خستگی ناپذیر او در این حیطه هاست. آگاهی گسترده و عمیق او بر تاریخ و فرهنگ ایران از سویی، آشنایی با دانش های نوین علمی به شیوه مدرن آن، احساس مسوولیت با تمام وجود در قبال رخدادهای سیاسی ایران و حوزه فرهنگ و زبان پارسی، عملگرایی خردگرایانه و دیدگاه های نظری در عرصه سیاست داخلی و خارجی، مطالعه و پژوهش پیوسته و روز آمد، ذوق و علاقه وافر ادبی و هنری و نیز ویژگی های برجسته شخصیتی که سرچشمه آن معنویتی درونی و به دور از شعار و ریا بود و ریشه در عواطف ژرف انسان گرایانه داشت، از وی فردی ساخته بود که یادآور مردان بزرگ تاریخ است. حلقه سه شنبه های او سالیان سال، رو به مشتاقان فرهنگ و سیاست گشوده بود. بسیاری از جوانان و کوشندگان سیاسی این مرز و بوم، رشد فکری وهویت یابی اجتماعی خود را مرهون این حلقه اند. او در هر حالی حاضر به تعطیل کردن این نشست ها نمی گردید. اندیشه های متکثر را پذیرا بود و در آن حلقه پیر و جوان، کارگر و کارمند، دانشجو و استاد، بازاری و صاحب صنعت همه راه داشتند و آنجا به تبادل اندیشه می پرداختند. او به دور از هر تبختری، شکیبا و رخ گشاده هر نقدی را، حتی اگر گزنده بود می نیوشید و با ادب و مهر پاسخ می گفت. به راستی در سوگش باید مویید که؛ دریغا تهی از تو ایران زمین.